گروپەكانی بەرژەوەندی

Oct 09 2018

گروپەكانی بەرژەوەندی

شرۆڤه‌

وەرگێران:
1- جۆرەكانی گروپی بەرژەوەندی
گروپی بەرژەوەندی بریتییە لەو ڕێكخراوەی ئەندامەكانی بایەخ بە كێشە و پرسێكی هاوبەش دەدەن و هەوڵدەدەن كاریگەربن بەسەر ئەو سیاسەتانەی حكومەتەوە كە ڕەنگدانەوەیان هەیە لەسەر ئەو پرس و كێشانە. هەروەها گروپەكانی بەرژەوەندی بە لۆبیەكانیش ( گروپەكانی گوشار) ناسراون، گوشاركردن یەكێكە لەو ڕێگایانەی گروپەكانی بەرژەوەندی دەتوانن بەهۆیەوە كاریگەربن لەسەر داڕشتنی یاساكان و ڕاكێشانی سەرنجی بڕیاربەدەستان بۆ تێڕوانین و خواستی ئەو خەڵكانەی كاریان بۆ دەكەن و نوێنەرایەتیان دەكەن.
بەرپرسە هەڵبژێًردراوەكان، هەروەها ڕای گشتیش تێڕوانینێكی ڕەخنەگرانەیان هەیە لە ئاست ڕۆڵی "بەرژەوەندیە تایبەتیەكان" لە پرۆسە سیاسیەكەدا. كاری چالاكڤانانی بواری گوشاركردن كڕینی- دەنگ و هەوڵدان بۆ بەكارهێنانی كاریگەری و دەستڕۆیشتوی پێویست بۆ گۆڕینی یاسا و سیاسەتەكان لە خۆدەگرێت.
لەم رۆِژگارەدا چەندین كار و چالاكی فشاركردن بە شێوەیەكی ڕێكخراو لە ئارادان، ئەو گروپانەشی بەم كارە هەڵدەستن نوێنەرایەتی چینە جیاوازەكانی كۆمەڵگە دەكەن و بایەخ بە كێشەگەلێكی فراوان دەدەن، لەم ڕوانگەیەوە ڕەنگە چیتر جیاوازیكردن لە نێوان "بەرژەوەندیە تایبەتیەكان" و بەرژەوەندیەكانی خەڵكی ئەمەریكا لە جێی خۆیدا نەبێت. لەبەر ئەوەی بە جۆرێك لە جۆرەكان، گروپەكانی بەرژەوەندی بریتین لە خەڵكی ئەمریكا.
لە ڕاستیدا ئینسكڵۆپیدیای كۆمەڵەكان نزیكەی 23,000 كۆمەڵە لە خۆدەگرێت، كە ڕێژەیەكی بەرزی ئەم كۆمەڵانە وەك گروپەكانی بەژەوەندی ئاماژەیان پێدەكرێت. زۆرێك لەم كۆمەڵانە بارەگای سەرەكییان لە واشنتۆن دی سی هەیە، ئەمەش لە پێناو ئەوەی بە ئاسانی دەنگ و دەستڕۆیشتویی خۆیان بگەیەننە یاسادانەر و بڕیاربەدەستان. دەكرێت گروپەكانی بەرژەوەندی بەسەر چەند جۆرێكی فراواندا پۆلێن بكەین.
گروپە ئابووریەكانی بەرژەوەندی
بە دڵنیاییەوە گروپە ئابووریەكانی بەرژەوەندی، كە گەورەترین پۆلێنی ئەم گروپانەن، ئەو ڕێكخراوانە لە خۆدەگرن كە نوێنەرایەتی بوارە فراوانەكانی بازرگانی دەكەن، وەك ژووری بازرگانی ئەمریكا و كۆمەڵەی نیشتیمانی خاوەن كارگەكان، هەروەها كۆمەڵە گەورەكانی كار بۆ نموونە كۆنگرەی ڕێكخراوی پیشەسازی و كۆمەڵەی برایەتی نێودەڵەتی شۆفێرە بارهەڵگرەكان.
بە هەمان شێوە كۆمپانیا گەورەكان و یەكێتیەكانیش نووسینگەیان لە پایتەختدا هەیە. كۆمەڵە بازرگانیەكان نوێنەرایەتی تێكڕای پیشەسازیەكان دەكەن. هەروەها پیشەوەرەكانیش گروپی بەرژەوەندی خۆیان هەیە. بۆ نموونە كۆمەڵەی پزیشكانی ئەمریكا بۆ چەندین ساڵ بەرهەڵستی دروستكردنی ڕێكخراوەكانی پەیوەست بە پاراستنی تەندروستییان كرد.

گروپە گشتیەكانی بەرژەوەندی
لە ڕاستیدا گروپە گشتیەكانی بەرژەوەندی چاوەڕوانی سوودێكی ڕاستەوخۆ ناكەن لە ئەنجامی گۆڕانكاری لەو سیاسەتانەدا كە ئەوان كار و كۆشش بۆ هەمواركردن و گۆڕێنیان دەكەن. لەگەڵ ئەوەشدا، ئەو چالاكڤانانەی ستافی ئەم گروپانە پێكدەهێنن لەڕووی داراییەوە سوودمەند دەبن لە ڕێی بەدەستهێنانی كۆمەك و ئیمتیازی تەرخانكراو و دابینكراو لە لایەن ئەو كەس و دامەزراوانەوەی پشتگیری لە چالاكیەكانیان دەكەن.
هەر بە وردبونەوە لە ناوی ئەم ڕێكخراوانە دەتوانین بگەینە ئەو دەرئەنجامەی، كە گروپە گشتیەكانی بەرژەوەندی گروپگەلێكی ناسیاسی و ناحزبین، ئەگەرچی تەنانەت هەندێكیان زۆر بە ڕوونی بەشداری لە چالاكیە سیاسیەكاندا دەكەن (بۆ نموونە كۆمەڵەی كێشەی هاوبەش چوونە پاڵ ئەو بەرەیەوە كە بەرهەڵستی دامەزرانددنی پاڵێوراوی جۆرج دەبلیو بۆش"جۆن ئەشكرەفت" یان دەكرد لە پۆستی داواكاری گشتیدا).
لە ڕاگەیاندنەكاندا رومالێكی ئیجابی كەمی ئەم ڕێكخراوانە دەكرێت، تەنانەت لەو كاتانەشدا كە ناكۆكی و مشت و مڕێكی جیددی هەبێت دەربارەی ئەو پێشنیار و ڕاسپاردانەی ئەم ڕێكخراوانە دەیخەنەڕوو. ڕەنگە ناسراواترین گروپ لەم ڕووەوە بریتی بێت لە كۆمەڵەی ئافرەتە دەنگدەرەكان، ئەم گروپە هەوڵ و كۆششەكانی بە ئاڕاستەی سادەكردنەوەی ڕێ و شوێنەكانی دەنگدان و ڕەخساندنی زانیاری پێویست بۆ دەنگدەر دەخاتەگەڕ، هەروەها كۆمەڵەی كێشەی هاوبەش، كە پشتگیری لە بوونی حكومەتێكی كاراتر دەكات. ئەم كۆمەڵەیە ڕەخنەگرێكی سەرسەختە لە گروپە بەرەژوەندیەكانی دیكە لەبەر ئەو داراییە زۆرەی لە هەڵمەتەكانیاندا بەكاری دەهێنن، بەو پێیە هەڵدەستێت بە كاری فشاركردن بۆ ئەنجامدانی چاكسازی لە بواری دابینكردنی دارایی بۆ هەڵسوڕاندنی هەڵمەتەكان لە لایەن ڕێكخراو و گروپەكانی بەرژەوەندییەوە.

گروپە حكومیەكانی بەرژەوەندی
بە لەبەرچاوگرتنی بونیادی سیستمی فیدراڵی، جێی سەرسوڕمان نیە ڕێكخراوگەلێك هەبن سەرنجی ئیدارەی ئەمریكا و كۆنگرێسی وڵاتەكە بۆ پرس و كێشەی حكومەتەكان لەسەر ئاستی ناوخۆیی و هەرێمەكان ڕابكێشن. گروپە حكومیەكانی بەرژەوەندی، كۆمەڵەی نیشتمانی شارەكان، كۆنفرانسی نیشتمانی قائیمقامەكان و كۆمەڵەی نیشتمانی حاكمەكان (حاكمی ویلایەت) لە خۆدەگرێت.
یەكێك لەو ئەركە هەستیارانەی ئەم گروپانە ئەدای ئەكەن بریتییە لە یارمەتیدانی حكومەتە خۆجێیەكان و حكومەتی هەرێمەكان لە بەدەستهێنانی كۆمەكی دارایی لە لایەن حكومەتی فیدراڵییەوە. دابینكردنی ئەم داراییە گرنگە لەبەر ئەوەی ئامرازێكی سەرەكیە و بەهۆیەوە ویلایەتەكان ئەو پارەیە بەدەست دەهێننەوە كە لە ڕێی باجەوە دەدرێت بە حكومەتی فیدراڵی. لە كاتێكدا كە بودجە كەمكرایەوە و ژمارەیەكی زیاتری پاڵێوراوی كۆماری توانیان حاكمیەتی ولایەتەكان بگرنەدەست، ئەوا ئەو ئەگەرە زیاتر بوو ئەم گروپانە پتر هەوڵی كۆنتڕۆڵكردنی سیاسەتی هەرێمەكان بدەن لەبری ئەوەی داوای دارایی زیاتریان لێبكەن.

گروپە ئایینیەكانی بەرژەوەندی
جیاكردنەوەی ئاین لە دەسەڵات نەبۆتە هۆی ڕێگرتن لەوەی گروپە ئایینیەكان هەڵبستن بە كاری فشاركردن، بە چەشنێك دروستە بڵێین تێكڕای گروپە ئایینیەكان تا ڕادەیەكی دیاریكراو لە سیاسەتەوە تێوەگلاون.
هاوپەیمانێتی مەسیحی، كە بە زۆری لە لایەن پرۆتستانتە موحافیزكارەكانەوە پشتگیری لێدەكرێت، ئەجێندایەكی هەیە و پشتگیری كردن لە تەرخانكردنی شوێنی تایبەت لە قوتابخانەكاندا بۆ ئەنجامدانی نوێژ، بەرهەڵستی كردنی مافی هاوڕەگەزبازەكان و ئەنجامدانی هەمواركردن لە دەستوردا بۆ ڕێگرتن لە لەباربردنی منداڵ لە خۆدەگرێت. لە سەرەتای ساڵانی نەوەتەكاندا ، ئەم گروپانە بوونە هۆكارێكی گرنگ لە ژیانی سیاسی ئەمریكادا، بە تایبەتی لە پارتی كۆماریدا،.

گروپەكانی بەرژەوەندی پەیوەست بە مافە مەدەنیەكانەوە
دامەزراوەی ئەمریكی - مەكسیكی بۆ بەرگری و هۆشیاری یاسایی، ڕێكخراوی نیشتمانی ئافرەتان و هێزی نیشتمانی هاوڕەگەزبازەكان ( بە هەردوو ڕەگەزەكەوە) بەرجەستەی ئەو گروپانە دەكەن كە لە ڕووی مێژووییەوە ڕووبەروِوی جیاكاری یاسایی (تمییز قانونی) بونەتەوە و لە زۆر ڕووەوە مافی یەكسانیان پێنادرێت.
بەهەرحاڵ، بایەخ پێدانەكانیان تەنها مەسەلەكانی پەیوەست بە مافە مەدەنیەكان لەخۆناگرێت، بەڵكو درێژدەبیتەوە بۆ خۆشگوزەرانی كۆمەڵایەتی، سیاسەتی كۆچ و پرسەكانی پەیوەست بە كار و چالاكی سیاسییەوە.

گروپە ئایدۆلۆجیەكانی بەرژەوەندی
گروپە ئایدۆلۆجیەكانی بەرژەوەندی لە ڕوانگەی ئایدۆلۆجیای سیاسییەوە لە تێكڕای پرس و مەسەلەكانی - باج، خەرجیەكانی حكومەتی فیدراڵی، كاروبارە دەرەكیەكان، دامەزراندنی دادوەركان و هتد- دەڕوانێت، بە چاوپۆشین لەوەی كەسانێكی لیبراڵ بن یان موحافیزكار. پشتگیریكردنیان بۆ یاسایەك، یان سیاسەتێكی دیاریكراو بە شێوەیەكی حەسری دەوەستێتە تێڕوانینی ئایدۆلۆجی ئەوان بۆ مەسەلەكە، واتە ئایا لە گۆشەنیگای ئایدۆلۆجییەوە ئەو مەسەلەیە ڕاست و دروستە یان نا.
كۆمەڵەی ئەمریكیەكان بۆ كاری دیموكراتی، كە گروپێكی لیبراڵە، هەروەها یەكێتی موحافیزكاری ئەمریكی بە هەمان پێوەر هەڵدەستن بە هەڵسەنگاندنی كار و ئەدای بەرپرسە هەڵبژێردراوەكان.
گروپەكانی بەرژەوەندی پەیوەست بە كێشەیەكی دیاریكراوەوە
هەندێ لە گروپەكانی بەرژەوەندی بۆ پشتگیری كردن یان بەرهەڵستی كردنی پرسێكی دیاری كراو دروست دەبن. هەرچەندە ڕەنگە گروپگەلێكی بەرژەوەندی دیكەش هەبن هەڵوێستیان هەبێت لە ئاست كۆنتڕۆڵكردنی چەكدا، بەڵام ئەم كێشەیە تەنها پرسێكی جێی بایەخە لە بواری سیاسیدا بۆ كۆمەڵەی نیشتمانی چەك و هاوپەیمانێتی نیشتمانی قەدەغەكردنی چەكی دەست.
هەمان شت بۆ پرسی لەباربردنی منداڵ ڕاست و دروستە، بۆ نموونە ئەم پرسە جێی كێشە و مشت و مڕی نێوان لیژنەی مافی نیشتمانی ژیان و كۆمەڵەی نیشتمانی مافی لەباربردنە. ئەم نموونانە بۆ ئەوەنین ئەوە بخەینەڕوو، گروپەكانی بەرژەوەندی هەمیشە گروپی دژ دروست دەكەن لە بەرامبەردا. كۆمەڵەی دایكانی دژ بە شۆفێریكردن لە كاتی مەستبووندا، كە هەڵمەتەكانیان بە ئامانجی سەختكردنی سزاكانە بۆ ئەو شۆفێرانەی لە كاتی لێخۆڕیندا مەست و سەرخۆشن، نەبوونەتە هۆی دروستبوونی گروپی دژ و پێچەوانە.
ئەگەرچی زۆربەی گروپەكانی بەرژەوەندی جەخت لەسەر كاروبارە ناوخۆییەكان دەكەنەوە. بەڵام، هەندێ لەو گروپانەش بایەخ بە سیاسەتی دەرەوە دەدەن، بۆ نموونە، لیژنەی ئیسرائیلی ئەمریكی بۆ كاروبارە گشتیەكان، كە جەخت لەسەر ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و پەیوەندی نێوان ئەمریكا و ئیسرائیل دەكاتەوە.

2- ئەو ئەركانەی گروپەكانی بەرژەوەندی ئەنجامی دەدەن
دوو ئەركە سەرەكیەكەی گروپەكانی بەرژەوەندی بریتین لە نوێنەرایەتیكردن و هۆشیاركردنەوە. بۆ نموونە، كۆمەڵەی تەلەفۆنی نیشتمانی، هەڵدەستێت بە پێشكەشكردنی خزمەتگوزاری بە كۆمپانیاكانی پەیوەندیكردن لە شارۆچكە بچوكەكان و ناوچە گوندنشینەكاندا. هەروەها هەڵدەستێت بە ئەنجامدانی هەڵمەتەكانی هۆشیاركردن، بڵاوكردنەوەی ئەو هەواڵ و باسانەی بە دواداچوونن بۆ یاسا و ڕێساكانی پەیوەست بەم بوارەوە، لەگەڵ هاوبەشیكردن لە ئاڵ و گۆڕی شارەزایی لە بواری ستراتیجیەتی پەرەپێدانی بازاڕ و تەكنەلۆجیای نوێ.

نوێنەرایەتیكردن
ئەركی نوێنەرایەتیكردن لە بنەڕەتدا لەو هۆكارەوە سەرچاوە دەگرێت كە گروپەكانی بەرژەوەندی لە پێناویدا دروست بوونە: كاركردنی دەستەجەمعی و هاوبەش كاراترین ڕێگایە بۆ كاریگەربوون بەسەر بڕیاربەدەستەكان و گەیاندنی پرس و كێشەكان بە ژمارەیەكی زیاتری خەڵك. هەروەها گروپەكانی بەرژەوەندی ئەركی چاودێریكردنیش ئەدا ئەكەن، چاودێری لەسەر كۆنگرێس، دادگاكان و حكومەتی ئەمریكا لەسەر ئەو كێشانەی پەیوەستن بە بەرژەوەندی ئەو كەسانەی ئەوان نوێنەرایەتی دەكەن.
هەروەها ئەندامێتی هۆكارێكی گرنگە بۆ سەركەوتن. زیاتر لە 2.5 ملیۆن كەس ئەندامی كۆمەڵەی نیشتمانی چەكن و 550,000 كەس ئەندامی یانەی Sierraن، ژمارەی زۆری ئەندامەكانیش سەنگ و قورساییەكی سیاسی بە ڕێكخراوەكە دەدات، لەگەڵ سەرچاوەی پێویست بۆ هێشتنەوە و هەڵسوڕاندنی ستافێكی گەورە، بە هەمان شێوە سوودی لێوەردەگرن بۆ كارپێكردنی ئەو كەسانەی لە بواری گوشاركردندا كاردەكەن، بە هەمان شێوە بۆ خستنەگەڕی هەوڵی چڕ و پڕ بۆ پەرەپێدانی پەیوەندیە گشتیەكان.
گروپەكانی بەرژەوەندی بایەخ بە پاراستن و فراوانكردنی ژمارەی ئەندامەكانیان دەدەن. جگە لە پێگەی سیاسی، بە هەمان شێوە خزمەتگوزاری و ئیمتیازی تایبەت بۆ ئەندامەكانیان دابین دەكەن، وەك تەئمینی ژیان و چاودێری تەندروستی بۆ ئەندامانی گروپەكە، داشكاندن لە تێچوونی گەشتكردن و بەرنامە هاوشێوەكانی دیكە.

هۆشیاركردنەوە
گروپەكانی بەرژەوەندی هەڵدەستن بە هۆشیاركردنەوەی ئەو كەسانەی نوێنەرایەتیان دەكەن، لەگەڵ هۆشیاركردنەوەی ڕای گشتیدا. لە ڕێی بڵاوكراوەكانیانەوە هەوڵدەدەن ئەندامەكانیان لە دوایین بەرەوپێشچوونی پەیوەست بەو كێشانە ئاگادار بكەنەوە كە بایەخی پێدەدەن. گروپە بەرژەوەندیەكانی پەیوەست بە بازرگانییەوە، بە تایبەتی كۆمەڵەی بازرگانی، زانیاری و ڕاپۆرتەكانی پەیوەست بە كەرتە ئابووریەكەیان بڵاودەكەنەوە كە بە شێوەیەكی بەربڵاو بەكاردەهێنرێن.
كتیبَی تایبەت بە پەترۆڵ كە لە ساڵێكدا سێ جار لە لایەن دامەزراوەی پەترۆڵی ئەمریكییەوە بڵاودەكرێتەوە سەرچاوەیەكی بەهادارە بۆ ئاگاداربوون لە نرخەكانی نەوت و ڕەوشی بەرهەمهێنانی نەوت لە جیهاندا. كۆمەڵەی ئافرەتە دەنگدەرەكان زانیاری پێویست دەربارەی لایەنە بەشداربووەكانی هەڵبژاردن و هەڵوێستی پاڵێوراوەكان بڵاودەكەنەوە، هەروەها هەڵدەستێت بە ڕێكخستنی ئەڵقەكانی گفتوگۆ دەربارەی كێشە و پرسە جیاوازەكان.
لەبەر ئەوەی ئەم ڕێكخراوانە پەرەیان بە شارەزایی داوە لە سیاسەتی پەیوەست بە بوارێكی دیاری كراوەوە، بە زۆری بانگهێشتی گۆنكرێس دەكرێن بۆ شایەتیدان بە چاوپۆشین لەوەی هەڵوێستیان چیە لە ئاست یاساكەدا. هەندێ جار هۆشیاركردنەوەكە فەرمییە، هەروەك ئەوەی لە كۆمەڵەی پارێزەرانی ئەمریكیدا بەدی دەكەین، ئەم كۆمەڵەیەش بەردەوامە لەسەر بەرنامەی هۆشیاركردنەوەی یاسایی، كە مەشقی بەردەوام بۆ پارێزەران دابین دەكات.

3-ئەو تاكتیكانەی گروپەكانی بەرژەوەندی پیادەی دەكەن
گروپەكانی بەرژەوەندی بە تەنها بە دواداچوون بۆ ڕەوت و ڕەوڕەوەی بەرەوپێشچوونەكان ناكەن، بەڵكو هەوڵدەدەن بە شێوەیەك كاریگەربن بەسەریانەوە كە لە ئەنجامدا بە سوودی ئەندامەكانیان یان بە سوودی ئەو پرسە بشكێتەوە كە پشتگیری لێدەكەن. ئەم كارەش باوەر پێهێنانی بڕیاربەدەست و یاسادانەران لە خۆدەگرێت كە لە ڕێی كاری گوشاركردن، خستنەگەڕی هەڵمەتەكان لە ئاست جەماوەردا ( هەڵمەتە جەماوەریەكان)، لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی و بەرزكردنەوەی داوای یاساییەوە ئەنجامی دەدەن.

كاری گوشاركردن
لە ڕاستیدا هەوڵ و كۆششەكانی پەیوەست بە گوشاركردنەوە بە شێوەیەكی سەرەكی لە سەر ئاستی نیشتمانیدا دەخرێنەگەڕ: واتە گوشارەكان ئاڕاستەی ئەو لیژنانەی كۆنگرێس دەكرێن كە سەروكاریان لەگەڵ داڕشتنی یاساكاندا هەیە، لەگەڵ ئاژانسە ئیداریەكان كە بەرپرسن لە داڕشتن و جێبەجێكردنی ڕێسا و ڕێنماییەكان، بە هەمان شێوە لایەنە جێبەجێكارەكانی دیكە. چالاكڤانانی بواری گوشاركردن پشت بە پەیوەندیە شەخسیەكانیان دەبەستن لەگەڵ ئەندامانی كۆنگرێس و بەرپرسەكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردندا بۆ ئەوەی لەم كار و ئەركەیاندا سەركەوتووبن.
زۆرێك لەم چالاكڤانانە پێشتر لە حكومەتدا خزمەتیان كردووە. ، ئەمەش بەو مانایە دێت بۆ چەندین ساڵ كاریان لەگەڵ ئەو كەسانەدا كردووە كە حاڵی حازر هەوڵی كاریگەربوون دەدەن بەسەریانەوە، ئەم ئەزموونە بەرچاوڕوونیەكی زۆریان پێدەدەن دەربارەی چۆنیەتی ئەنجامدانی كارەكان لە واشنتۆندا.
كاری هەستیاری یاسادانان لە كۆنگرێسدا لە لایەن لیژنەكانەوە ئەنجام دەدرێت. چالاكڤانانی كاری گوشاركردن هەڵدەستن بە شایەتیدان لە دانیشتن و كۆبوونەوەی لیژنەكانی كۆنگرێسدا، هەروەها زیاتر لەوەی خەڵك دركی پێدەكەن زانیاری پێویست بەو لیژنانە دەدەن و لە ڕاستیدا زۆرجار هەڵدەستن بە داڕشتنی یاساكانیش. ئەوان پیشەگەرێكی بە ئەزموونن و لە ڕاستیدا ئەوان بە سیناتۆرەكان ڕاناگەیەنن " دەنگ و متمانەی خۆت بەم یاسایە یان یاسایەكی دیكە بدە"، بەڵكو هەڵدەستن بە شیكردنەوە و ڕوونكردنەوەی گرنگی یاساكە بۆ ئەو كەسانەی نوێنەرایەتیان دەكەن، لەگەڵ خستنەڕووی كاریگەری و ڕەنگدانەوی یاساكە لەو ویلایەتەدا كە سیناتۆرەكە نوێنەرایەتی دەكات.
دەركردنی و پەسەندكردنی ڕێنمایی و ڕێساكان چەند هەنگاوێك لەخۆدەگرێت، هەر لە داڕشتنی ڕەشنووسی یەكەمەوە، بۆ خوێندنەوە و گفتوگۆكردن و لێدوان لە بارەیەوە تا دەگاتە هەنگاوی كۆتایی كە بڕیارلەسەردان و پەسەندكردنێتی. گروپەكانی بەرژەوەندی لە تێكڕای ئەم هەنگاوانەدا بەشدارن: ئەوان هەڵدەستن بە گفتوگۆكردن لە بارەیەوە، هەروەها لێدوان و بیروبۆچوونی خۆیان دەربارەی دەردەبڕن، لەگەڵ پێشكەشكردنی ڕەشنووسی خۆیان بۆ ڕێسا و ڕێنماییەكان، ئەویش لەسەر خواستی ئەو كەسانەی ئەم ڕێنمای و ڕێسایانەیان بەسەردا جێبەجێدەبێت.
یەكێك لەو ڕەخنانەی ئاڕاستەی ئەو كەسانە دەكرێت كە كاری گوشاركردن ئەنجام دەدەن ئەوەیە ئەم كەسانە ڕۆڵێكی زۆر ڕاستەوخۆ دەبینن، ئەم ڕۆڵە ڕاستەوخۆیەش لەسەر بنچینەی، یان لە پەیوەندیە شەخسیەكانیانەوە لەگەڵ بەرپرسە حكومیەكاندا سەرچاوەی گرتووە و سوود لەم پەیوەندیانە وەردەگرن بۆ ئەوەی كاریگەرییان هەبێت لەسەر چۆنیەتی داڕشتنی یاساكان و چۆنیەتی جێبەجێكردنیان.
دەستەواژەی سێگۆشەی ئاسنین وەسفێكە بۆ ئەو پەیوەندیانەی لە ئارادایە لە نێوان لیژنەكانی كۆنگرێس، ئاژانسە ئیداریەكان كە لە لایەن لیژنەكانەوە داراییان بۆ دیاری دەكرێت، لەگەڵ چالاكڤانانی بواری گوشاركردن كە لە نزیكەوە كاریان لەگەڵدا دەكەن.

هەڵمەتە جەماوەریەكان
گروپێكی بەرژەوەندی دەتوانێت كاریگەر بێت بەسەر سیاسەتەكانەوە لە ڕێی سازدان و جۆشدانی ئەو خەڵكانەی نوێنەرایەتیان دەكات و دەتوانێت ڕای گشتی بۆ پشتیوانی لێكردنی بجوڵێنێت. هەروەها ڕەنگە هانیان بدات بۆ ئەوەی هەڵبستن بە نووسینی بیروبۆچونەكانیان بۆ بەرپرسە هەڵبژێردراوەكان یان سیناتۆرەكان، یاخود لە كاتی پرۆسەی دەنگداندا پەیوەندی بە ئەندامانی كۆنگرێسەوە بكەن.
كۆمەڵەی نیشتمانی چەك بەوە ناسراوە زۆر كارایانە ئەم تاكتیكە بەكاردەهێنێت. هەروەها دەكرێت بەهۆی ناردنی نامە لە ڕێی ئیمەیڵەوە پشتیوانی و یارمەتی ئەو كەسانەش ڕابكێشرێن كە ئەندامی گروپەكە نین. لە سەروبەندی گفتوگۆكردن لە بارەی ڕێككەوتنی بازرگانی ئازاد لە ئەمریكای باكووردا، یەكێتیەكانی كار و بازرگانی هەڵمەتێكی چڕ و پڕی ئیعلاناتیان لە ڕێی چاپكردن و لە ڕێی دەزگاگانی دیكەی ڕاگەیاندنەوە بۆ كۆكردنەی پشتیوانی ڕای گشتی خستەگەڕ.
هەروەها دەكرێت گروپەكانی بەرژەوەندی بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ یارمەتی ئەو پاڵێوراوانە بدەن كە پشتیوانی لە هەڵوێستەكانیان دەكەن، یارمەتیەكەش لە ڕێی دابینكردنی كادری پێویست بۆ هەڵمەتی پاڵێوراوەكان لە خۆدەگرێت، لەگەڵ كۆششی ئەندامەكانیان بۆ كۆكردنەوەی دەنگی پێویست، لە هەمان كاتدا ڕەنگە بە ئاشكرا پشتیوانی خۆیان بۆ پاڵێوراوەكان ڕابگەیەنن و داراییش بۆ هەڵمەتەكانیان دابین بكەن.

لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی
لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی ئەو گروپانەن كە هەڵدەستن بە كۆكردنەوە و بەخشینی پارە و دارایی بە پاڵێوراوەكان، دەكرێت هاوشان بە گروپێكی بەرژەوەندی دیاری كراو ئاماژە بەم لیژنانە بكرێت، وەك یەكێتی كار و كۆمەڵەی بازرگانی، بەڵام لە هەمان كاتدا دەكرێت سەربەخۆبن. كاتێك ئەنجامدانی گۆڕانكاری و هەمواركردن لە یاساكانی دابینكردنی دارایی بۆ هەڵمەتەكان بڕی ئەو پارە و دارییەی سنووردار كرد كە تاكە كەسێك دەتوانێت بیبەخشێت، ئەوا لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی بوونە هێزێكی گەورە لە ژیانی سیاسی ئەمریكادا.
ژمارەی لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی بە شێوەیەكی بەرچاو گەشەیان كردووە لە ماوەی 20 ساڵی ڕابردوودا، بە هەمان شێوە بڕی ئەوە پارەیەی كە دابینی دەكەن بۆ پاڵێوراوەكان. لە سایەی ئەو یاسایەی حاڵی حازر كاری پێدەكرێت هەر لیژنەیەكی كار و چالاكی سیاسی ناتوانێت زیاتر لە 5,000 دۆلار بداتە پاڵێوراوەكان بۆ ئەندامێتی كۆنگرێس.
لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی هەمیشە دابڕوانین لە گروپەكانی بەرژەوەندی. ئەگەرچی ئەوان باڵی دابینكردنی دارایین بۆ ئەو هەڵمەتانەی لە چوارچێوەی هەوڵە فراوانەكانی كاری گوشاركردندا دەخرێنەگەڕ. لە نێو دە لە باڵاترین لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی- ئەوانەی لەم ساڵانەی دواییدا لە ڕوانگەی بڕی ئەو پارەیەی بەخشیویانە بە هەڵمەتەكان حوكمیان لەسەر دراوە - دەتوانین ئاماژە بە كۆمەڵەی نیشتمانی بریكارە عەقاریەكان (ئەوانەی كاریان كڕێن و فڕۆشتنی خانووبەرە و زەویە)، كۆمەڵەی ئەمریكی بەڕێوەبەرانی بانك و كۆمەڵەی برایەتی نێودەوڵًەتی كارمەندانی كارەبا بكەین.
كەواتە جێی سەرسوڕمان نیە یەكێتیەكانی كار ڕێژەیەكی بەرچاو و گەورەی كۆمەكەكانی خۆیان بە پاڵێوراوە دیموكراتەكان دەبەخشن، لە كاتێكدا زۆربەی گروپەكانی بواری بازرگانی تەفزیڵی كۆماریەكان دەكەن.
لەگەڵ ئەوەشدا، هێشتا ڕوون نیە تا چ ڕادەیەك بەخشینی ئەم كۆمەك و داراییانە سەردەكێشێن بۆ گۆڕینی سیاسەتەكان. لەبەر ئەوەی زۆرێك لەو پارە و داراییانە دەدرێن بەو پاڵێوراوانەی حاڵی حازر لەو پۆستانەدان كە دووبارە خۆیان پاڵاوتووە بۆ بەدەستهێنانەوەی، هەروەها لەبەر ئەوەی لێكۆڵێنەوەكان بەڵگەی ئەوەیان نەخستۆتەڕوو كە ئەندامانی كۆنگرێس لە بەرامبەر بەخشینی ئەم داراییانەدا دەنگدانی خۆیان گۆڕیوە، ئەوا زۆرێك لە لێكۆڵەرەوەكان گومانیان هەیە لەوەی ئەم پارانە هیچ كاریگەریەكی ڕاستەوخۆیان هەبێت.
لە لایەكی دیكەوە ئەندمانی كۆنگرێس بە چەشنێك سەرقاڵن كە ڕەنگە كاتی ئەوەیان نەبێت خواستی هەموو لایەك لەبەرچاوبگرن. كەواتە بەخشینی ئەم داراییە ڕێگەیەكی باشە بۆ بەدەستهێنانی كات، كە لە ڕێیەوە یان كار بۆ گەیشتن بە نوێنەرەكان بكرێت، یان هەوڵی باوەرپێكردنیان بدرێت بۆ ئەوەی كار و كۆششی جیددی بكەن بۆ پەرەپێدانی یاساكە.

بەرزكردنەوەی داواكاری یاسایی
كاتێك ئەندامانی كۆنگرێس و بەرپرسەكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردن هیچ وەڵامدانەویەكیان نەببَت، ئەوا گروپەكانی بەرژەوەندی دەتوانن پەنا بۆ دادگاكان ببەن بۆ یەكلاكردنەوە و چارەسەركردنی كێشەكە. بۆ نموونە، ئەو گروپانەی دژایەتی بەرهەڵستی لەباربردنی منداڵیان دەكرد هەڵسان بە بەرزكردنەوەی داوای یاسایی لە دادگا فیدراڵیەكان و دادگای ویلایەتەكانیشدا بۆ ئەوەی حوكمێكی یاسایی بۆ سنوورداركردنی لەباربردن دەربكەن.
لە كاتێكدا ئەو گروپانەی هەڵوێستێكی پێچەوانەیان هەبوو هەوڵیاندا دادگا حوكم لە دژی ئەو كەسان دەربكات كە خۆپێشاندانیان دەكرد و ڕێگەیان لە گەیشتن بەو عیادە پزشیكیانە دەگرت كە لەباربردنیان تێدا ئەنجام دەدرا.
دەكرێت گروپەكانی بەرژوەندی ببنە لایەنی داواكار لە داوا یاساییەكاندا، لەم كاتەدا هەڵدەستن بە دابینكردنی پارێزەر و گرتنەئەستۆی خەرجی و تێچوونی تیمە یاساییەكان.

4.ڕێنماییەكانی پەیوەست بە گروپەكانی بەرژەوەندی
گروپەكانی بەرژەوەندی هەم ڕكابەری خۆیان هەیە و هەم كەسانێك هەن پاڵپشتیان دەكەن. ڕەخنەگرەكان بە بەردەوام ئەوە دووبارە دەكەنەوە ئەم گروپانە تەنها دەسەڵات و دەستڕۆیشتوییەكی سیاسی زیاتر دەدەن بەو كەسانەی كە خۆیان لە بنەڕەتدا خاوەنی سەروەت و سامان و دەسەڵاتن، هەروەها ئەو تاكتیكانەی ئەم گروپانە پیادەی دەكەن و ئەو پارەیەی دەیبەخشن دەبێتە هۆی گەندەڵكردنی پرۆسە سیاسیەكە. لە لایەكی دیكەوە، بەریگریكارەكان لەم گروپانە ئەوە دووپات دەكەنەوە حاڵی حازر سیستمەكە پتر كراوەیە بە بەراورد بە ڕابردوو و ئاماژە بە كارایی كاری گوشاركردن دەكەن كە ئەم گروپانە ئەنجامی دەدەن.
هەروەعا بانگەشەی ئەوە دەكەن گەندەڵیەكان تەنها چەند حاڵەتێكی دەگمەنن و پێیان وایە گروپەكانی بەرژەوەندی ئامرازێكن لە ڕێیەوە خەڵكی ئەمریكا خواست و ویستەكانی خۆیان دەگەیەننە حكومەت. لەگەڵ ئەوەشدا، بە چەشنی بوارەكانی دیكە، هەمواركردنی یەكەمی دەستوری ئەمریكا زامنێكی ڕەها نیە. دادگاكان حوكمیان لەسەر ئەوەداوە سنوورداركردنی كاری گوشاركردن شەرعیە، لەبەر ئەوەی ئامانجی ئەم گوشاركردنە كاریگەربوونە بەسەر یاساكانەوە بە شێوەیەكی ڕاستەوخۆ.

كۆنتڕۆڵكردنی كاری گوشاركردن
پێویستە ئەو لایەنانەی كاری گوشاركردن دەكەن هەڵبستن بە تۆماركردنی ناوەكان لە ئەنجومەنی نوێنەران و سكرتاریەتی ئەنجومەنی سینات (پیران)، لەگەڵ ئاماژەكردن بەو گروپانەی نوێنەرایەتیان دەكەن، هاوشان بە بڕی ئەو موچە و قەرەبوەی وەریدەگرن و دیاری كردنی جۆری خەرجیەكانیان. هەروەها دەبێت لە هەر وەرزێكدا ڕاپۆرتی دارایی تایبەت بە خۆیان بڵاوبكەنەوە.
ئەم كۆنتڕۆڵكردنە، لەگەڵ ئەوەی دان بەوەدا نراوە كارانەبوونە لە سنورداركردنی خراپ بەكارهێنان و كەڵك وەرگرتنی خراپ لەم كارە، دەگەڕێتەوە بۆ سالی 1946 كە ڕێسای فیدراڵی پەیوەست بە كاری گوشاركردن دەركرا. سەرەڕای ئەوەش، ئەو كەسانەی كاری گوشاركردن ئەنجام دەدەن و نوێنەرایەتی حكومەت یان كۆمپانیا دەرەكیەكان دەكەن، دەبێت لە وەزارەتی داد وەك ئاژانسێكی سەر بەو وڵاتانە ناوی خۆیان تۆماربكەن.
هەروەها كۆنگرێس هەوڵی خاوكردنەوەی ڕەوتی ئەو كارەی داوە كە پێی دەوترێت "دەرگای سوڕاو"، مەبەست لێی هەڵسانی بەرپرسە حكومیەكانە بە خستنەگەڕی هەوڵ و كۆششەكانیان بۆ كاریگەربوون بەسەر هاوەڵەكانیانەوە دوای ئەوەی پۆستە حكومیەكان جێدەهێڵن.
بە پێی ڕێساكانی كاری حكومەتی ساڵی 1978، بۆ ماوەی دوو ساڵی دوای جێهێشتنی پۆستە حكومیەكانیان ڕێگا بە بەرپرسە باڵاكانی دەسەڵاتی جێبەجێكردن نادرێت كاری گوشاركردن ئەنجام بدەن لەو پرس و مەسەلانەی پێشتر لە سنوور و مەودای بەپرسیارێتی ئەواندا بووە. هەروەها ڕێگەیان پێنادرێت كاری گوشاركردن ئەنجام بدەن لەو دامەزراوانەی پێشتر كاریان تێداكردووە1: لە هیچ پرسێكی پەیوەست بەو دامەزراوەییەوە بۆ ماوەی ساڵێك 2: بۆ هەتا هەتایە لەو مەسەلانەدا پێشتر خۆیان تێیدا بەشداربوونە.
سەركەوتنی ئەو كەسانەی سەرقاڵن بە كاری گوشاركردنەوە دەوەستێتە سەر پەیوەندیە تایبەتیەكانیان لەگەلً بەرپرسە حكومیەكان. زۆرجار هەوڵی پتەوكردنی ئەم پەیوەندیانە دەدرێت بەهۆی بەخشینی دیاری كە دەكرێت تیكێتی یاری تۆپی پێ یان لەئەستۆگرتنی خەرجی مانەوە لە ئۆتێلە گەشتیاریەكاندا بێت. ئەو چاكسازیانەی لە ساڵی 1995دا جێبەجێكران، بەخشینی هەموو جۆرە دیاریەكیان قەدەغەكرد بە ئەندامانی ئەنجومەنی نوێنەران و بەهای ئەو دیارییانەشیان سنووردار كرد كە دەبەخشرێن بە ئەندامانی ئەنجومەنی پیران.
بە هەمان شێوە یاساكە هەڵسوڕاوانی بواری گوشاركردن ناچار دەكات ئەو پرس و كێشانە ئاشكرابكەن كە كاری لەسەر دەكەن، لەگەڵ ئەو یاسایانەی هەوڵدەدەن كاریگەربن لەسەریان، هەروەها ئەو دامەزراوە و دەسەڵاتانەی حكومەت كە پەیوەندی پێوەدەكەن.
حاڵی حازر ئەنجومەنی پیران تێكڕای دیاریەكانی قەدەغەكردووە لە لایەن چالاكڤانانی بواری كاری گوشاركردنەوە، هەروەها ناچارن پەردە لەسەر ئەو بڕە داراییانە هەڵبماڵن كە دەیبەخەشن بەو ڕێكخراوانەی بە ناوی ئەندامێكی كۆنگرێسەوە تۆماركراوە یان لە لایەن ئەندامێكی كۆنگرێسەوە كۆنتڕۆڵكراوە، هەرەوەها "بڕە داراییە گەورە"كان زیاتر دەكەونە ژێر چاودێرییەوە.

كۆنتڕۆڵكردنی لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی
زۆرێك لە ئەمریكیەكان نیگەرانن لەو بڕە پارەیەی لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی كۆی دەكەنەوە و دەیبەخشن بە پاڵێوراوەكان. گروپێكی بەرژەوەندی گشتی كە ناوی "كێشەی هاوبەش"ە باوەڕی وایە دەبێت بە یەكجاری ئەم لیژنانە هەڵبوەشێنرێنەوە. كەمتر لەم هەنگاوە، چەند پێشنیارێك لە ئارادان بۆ كەمكردنەوەی بڕی ئەو پارەیەی لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی دەتوانن بیبەخشن، یاخود ئەو بڕە پارانەی پاڵێوراوەكان دەتوانن لە لیژنەكانی كار و چالاكی سیاسی وەریان بگرن.

سەرچاوە / حكومەت و سیاسەتەكانی ئەمریكا