كۆنگرەیی نەتەوەیی وەچەرخانێكی بەرچاوە لەبزاڤی رزگاریخوازی كورد دا

Oct 23 2018

كۆنگرەیی نەتەوەیی وەچەرخانێكی بەرچاوە لەبزاڤی رزگاریخوازی كورد دا

د. كه‌مال غه‌مبار

لەوەتەی گەلی كورد لەژێر دەسەڵاتی ئیمپراتۆریەتی فارسی وعوسمانی بووە، لە مافە ڕەواكانی بێ‌ بەشكراوەو، ڕوو بەڕووی ژیانی دیلی و مەینەتی بووەو، لەژێر چەپۆكی داگیر كەرانی كوردستانی گەورە ناڵاندویەتی، هەستی نەتەوایەتی سەریهەڵداوە، رۆڵە هۆشیارەكانی دژی دوژمنانی دۆزە پیرۆزەكەی ڕاپەڕیوەو چەندین شۆڕشی بەرپاكردووەو، قوربانی بێ‌ شوماری لەپێناو ئازادی و سەربەخۆییدا داوە لەشەڕ گەی چاڵدێرانی ساڵی 1514 لەنێوان ئەو دوو ئیمپراتۆریەتە زلەدا دابەشكراوە، كە كورد دژی دەوڵەتی سەفەوی لەتەك سوپای عوسمانیدا بەشداری كرد، بەرامبەر ئەم بەشدارییە دەوڵەتی عوسمانی دانی بەدروستكردنی ژمارەیەك میرنیشین نا كە تا ماوەیەك مافی جۆرە سەربەخۆییەكان هەبووە.
ئەم سەربەخۆییە زۆری نەخایاندو دەوڵەتی عوسمانی میرنیشین لە دوای میرنیشینی هەڵوەشاندەوە، هەروەها ئەم ڕەوشە تاسەر بۆ دەوڵەتی عوسمانی نەچووە سەر، ئەوەبوو لە سەرتایی سەدەی نۆزدەم و بیستەم چەند ڕاپەڕین و شۆڕش بەرپابوون لەسەرانسەری كوردستاندا دژی هەردوو دەوڵەتی داگیر كەر، وەك ڕاپەڕینی پاشا گەورە (میر محەمەد) و. شێخ عوبێدوڵڵای نەهریو شیخ سەعیدو ئیبراهیم پاشا، عەبدورەزاق بەدرخان وسمكۆو شیخ مەحموودو بارزانی و دامەزراندنی كۆماری كوردستان لە مەهاباددا .

سەرهەڵدانی هۆشیاری نەتەوەیی
لە ئەنجامی بەرپاكردنی چەندین ڕاپەڕین و شۆڕش، بەرەبەرە بزاڤی رزگاریخوازانی كورد نەشونمای كرد، بەتایبەت دوای دامەزراندنی چەند پارتێكی نەتەوەیی، كە فاكتەرێكی گرینگ بوون بەرەوە زیاتر یەكخستن و یەكگرتنی ڕۆڵەكانی گەلی كوردو هۆشیاركردنەوەو جۆشدانیان بەرەو خەباتی نهێنی و چەكداری، لە پێناو ئازادی و سەربەخۆیی كوردستاندا، بەڵام ڕاستیەك هەیە كە دەبێ‌ بوترێ‌ كە "نەشو نماكران و پێشخستن هۆشیاریی نەتەوەیی كوردی بە چەمكی نوێ‌، بگرە لەدایكبوون و هەڵسانی بانگەوازخوازان و بڵاوكارانی پەیامەكەو تێكۆشەرانی لەو ڕێگەیەدا زیاتر بەند بوون بە كوردستانی عوسمانی و مێژوو ناوی هزر مەندێ‌ یان نەتەوە خوازێكی كوردی خوازیار، یان كۆمەڵێك، یان گروپێك ناهێنی كە پەیامی هزری نەتەوەیی لە وڵاتی فارس بەهەر شێوەیەك گرتبێتە ئەستۆ، جگە لە ئامادەكردنی عەشایەری كە شێخ عوبەیدوڵڵای نەهرێ‌ كە سەركەوتنی بەدەستهێنا لە ڕێكخستنیان و سەركردایەتی كردنیان دژی دەسەڵاتی فارس لەساڵی 1882دا.
نووسەر ناتوانێ‌ بۆ كوردانی فارس هیچ بزوتنەوەیەكی نەتەوەیی یان سەربەخۆ خوازی تۆمار بكات، هەرچەندە ساڵی 1886 بزاڤی رزگاری و سەربەخۆیی والی موكری سەركردایەتی بزاڤێكی كرد كە سەركەوتنی وەدەستهێنا لە دامەزراندنی ئۆتۆنۆمی لە مەهاباددا، بەڵام بەداخەوە بە مردنی لە ڕووداوێكدا بزاڤەكەشی لەناوچوو، دوای ئەو ساڵی 1900 شێخ قازی فەتاح سورۆكی مەلایەكانی هەمان شار بە یارمەتی سەرۆك عەشیرەتەكانی دژ بە ڕژێم و ناودارترینیان ئاغاكانی منگوڕ بزاڤێكی بەرپاكرد بەڵام سەرۆكەكانی عەشیرەتی مادەش پشتگیری ڕژێمیان كرد لەسەركوتكردنی بزاڤەكەدا، كارتێكردنی كودەتای عوسمانی لەساڵی 1908دا لە نەشونماكردن هۆشیاربی نەتەوەیی كوردی لە بەشی عوسمانیدا ئەوەندە ڕوونە بەپلەیەكی زۆر ناكرێ‌ نكۆڵی لێ بكرێ‌ یان كارەكەی كەم بكرێتەوە، كەچی دەبینین كە لە كودەتای دەستوری فارسی (مەشروتە)دا شوێنەوارێك نادۆزینەوە كە باس بكرێ‌ لەسەر هۆشیاربوونەوەی نەتەوەی كوردیدا.(1)
ئەوەی كە پێویستە بوترێ‌ لە هەموو ڕاپەڕین و شۆڕشە یەك لە دواییەكانی كورد هەروەكو مامۆستا جەرجیس فەتحوڵڵا دەبێژی: :هەرگیز كورد وەك نەتەوەیەك ئامادە نەبووە سوود لە هەڵوێستی نێودەوڵەتی دوای شەڕ یان وەدەنگهاتنەوە وەرگرێت، سەختی هاتوچۆ لە نێوان هەموو لایەكی كوردستاندا بۆتە هۆی پرش و بڵاوی كۆمەڵگەی كوردی و، سروشتی پەیوەندیەكانی نێوان تیرەو هۆزەكان وایانكردووە كەوەرگرتنی هەڵوێستێكی سیاسیی یەكگرتوو لە توانادا نەبێ.(2)
بەلای منەوە نەبوونی پارچەیەكی دابەشكراوی كوردستان سەربەخۆییەكی ئاوای بەخۆوە نەبینیوە كە كەشێكی سیاسی لەبار برەخسێنێ‌ بۆ كۆنگرەیەكی سەرانسەری گەلی كورد لە هەموو كوردستاندا، كە نوێنەری پارتە كوردستانیەكان تێیدا كۆببنەوەو بڕیاری بەكۆمەڵا لەبارەی چارەنوسی كوردستان بدەن. هەروەها هەڵوێستی دەوڵەتانی زلهێز دژی بوونی قەوارەیەكی سەربەخۆی كوردستان بوون و دۆزە ڕەواكەی بۆتە قوربانیی بەرژەوەندیەكانی نێودەوڵەتی، هەر چەندە كە ئێستا باری نێودەوڵەتی گۆڕاوەو بزاڤی رزگاریخوازی كورد لە ئاستێكی تردایەو، ڕەوشەكە گۆڕانكاریەكی زۆری بەسەردا هاتووە كە كورد زیاتر چاوی بكاتەوەو زیاتر هۆشیار بێتەوەو داوای مافی چارەسەر و چارەنوسی خۆی بكات و، سوود لەو ستەمە مێژووییە بكات كە لێیكراوە، بۆ نموونە دوای ئەوەی كە كورد بۆ هەموو جیهانی سەلماندو بە دوكۆمینتی بەرچاوو دابڕ كە ڕووبەڕوی پرۆسەی جینۆسایدو شاڵاوی ئەنفال بۆتەوە.
مافی خۆیەتی كە داوای جیابوونەوەو سەربەخۆی بكات و دەوڵەتێكی تایبەت بەخۆی بكات، چونكە بەپێی قانوونی نێودەوڵەتی، هەموو نەتەوەیەك مافی خۆیەتی ئەگەر ئەو ڕژێمەی حوكمی دەكات، جینۆساید دژی بەكاربهێنی داوای جیابوونەوە بكات و لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دۆزەكەو كێشەكەی لەگەڵا ئەو ڕژێمەدا بوڕووژێنێ‌، كە ناكرێ‌ لەگەڵیدا بژی، ئەوە لە كاتێكا دادگایكردنی عەلی كیمیاوی جێبەجێكاری كیمیا باران و شاڵاوەكانی ئەنفال، كە مۆری ئەو تاوانانە گەورانەیان بەنیوچەوانیەوە نا سزای ڕەوای دراو كۆتایی بەژیانی هێنا، تا ئێستا حكومەتی عێراق دوای ڕووخانی سەدام داوای لێبوردنیان لەگەلی كورد نەكردووەو، لەئاستی نێودەوڵەتیش لە چەندین وڵات دان بە تاوانی جینۆساید نراوەو رژێمی فاشی عێراق مەحكووم كراوە.
هەروەك زۆر ڕوون و بەرچاوە، هەرچەندە لە دەرەوەی كوردستاندا دەرفەت هەبووە كە كۆنگرەیەكی نەتەوەیی ببەسترێ‌، بەڵام بەوشێوە نەبووە كە بەڕاستی نوێنەری تەواوی هەموو پارتە نەتەوە خواز و نیشتیمانیەكانی كوردستان و، كەسایەتی ناسراوی رۆشنبیرو كورد پەروەر بە ژمارەیەكی زۆر بەشداری تێدا بكەن كە كۆنگرەی نەتەوەیی بەستراوە، بەڵام لەو ئاستەدا نەبووە كە جێگەی خواست ویستی كورد بێ‌ لەسەرانسەری كوردستانی دابەشكراو، لەڕووی فەرمی و میلییەوە سەنگ و ڕەنگێكی تەواوی هەبێ‌ و بەچاوی پڕ بایەخ سەیر بكرێ‌. بۆیە بە پێویستی دەزانم كە هەڵوەستەیەك لەسەر ئەو كۆنگرە نەتەوەییەی كورد بكەم كەلە (15)ی تشرینی دووەمی ئەمساڵ دەگیرێ‌.

كۆنگرەیی نەتەوەیی كورد
بەستنی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد، بەم شێوە فراوانە لە پایتەختی كوردستانی باشوردا وەچەرخانێكی گەوەرەیە لە بزاڤی مێژوویدا، لە بەرەوە پێشچوونی دۆزی كورد، لە رەخساندنی هەواو كەشێكی لەبار بۆ ئەم مەبەستە، ئەم كۆنگرەیە خەون نیە، كە هەیە بەخەون تێدەگات،، چونكە هەر خەونێك نایەتە دی، ئەگەر زەمینەیەكی لەباری نەبێ‌ كە بێتە دی، ئەمەی ئەمڕۆ بۆ بەستنی ئەم كۆنگرەیە دەكرێت جیایە لەوەی پێشوو كە هەرچەندە داوای بەستنی كۆنگرەیەكی نەتەوەیی دەكرا كە تەنیا نوێنەری حزبەكانی كوردستان بەشداری تێدا بكەن، ڕاوبۆچوونی خۆیان تێدا ئاڵوگۆڕ بكەن.
گرنگ لەم كۆنگرەیەدا ئەوەیە كە پێشتر هەرسێ‌ دەوڵەتی ناوچەكە، توركیا، سووریا، ئێران، دژی دۆزی كورد كۆنگرەیان دەبەست، بۆ تێكدان و تەگەرە خستنە بەر هەر هەنگاوێك كە لە بەرژەوەندی كورددایە، بە تایبەت دوای ڕاپەڕینی 1991، بەڵام ئەمڕۆ سوریا گرفتاری گیروگرفت و قەیرانی گەورە بووە، تا ڕادەیەك بە بوونی ڕۆحانی بە سەرۆك كۆماری ئێران، و گۆڕانی هەڵوێستی توركیا بەرامبەر كورد، ڕەوشێكی نوێ‌ هاتۆتە كایەوە، وادیارە لەم كۆنگرەیەدا، نوێنەرانی حكومەتەكانی ناوچەكەش بەشداری تێدا دەكەن.
كۆنگرە لەو ئاستە دەرچووە كە تەنیا كارێكی ناوخۆی بێ، بەڵكو ئاستێكی جیهانی وەرگرتووە، بۆ نموونە ڕۆژنامەیەكی رووسی كۆنگرەی نەتەوەیی بەخەونی كورد دەداتە قەڵەم، رۆژنامەی (كۆمیرسانت)ی رووسی بڵاوی كردەوە، گوایە كۆنگرەی نەتەوەیی كورد گفتوگۆ لەسەربەخۆی كوردستان دەكات، ئەوەش بەشێكە لەخشتەی كارەكانی ئەو كۆنگرەیەگە لە 15ی تشرینی دووەمی داهاتوودا لەهەولێری پایتەختی هەرێمی كوردستان دەكرێت.
كۆنگرەكە هەنگاوێكی گرنگ دەبێت لە ڕێگەی یەكێتی كوردان وەك گەورەترین میلەتی جیهان كە خاوەنی دەوڵەتی سەربەخۆیی خۆیان نین، هەروەها ڕۆژنامەكە دەڵێت توركیا هێشتا بڕیاری بەشداری لە كۆنگرەی هەولێر نەداوەو، بە گوێرەی ڕۆژنامە رووسیەكە (گومروكچو) وتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی توركیا بەدوووری نازانێت توركیا وەفدێكی دەستەی هەواڵگری نیشتیمانی (میت) وەكو نوێنەر بۆ كۆنگرە بنێرێت، كە هەمان ئەو دەستەیە ڕۆڵی ناوبژیوانی لە گفتوگۆكانی ئەنقەرە لەگەڵا پارتی كرێكارانی كوردستان دەبێت.(3)
بەشداری تیمی توركی لەكۆنگرەدا، نیشانەی گۆڕانی هەڵوێستی حكومەتی توركیایە لە دۆزی كورددا، لەتوركی شاخاویەوە بۆ بەشداریكردن لە كۆنگرەیەكی نەتەوەیی سەرانسەری كوردستان، ئەمە خەون نییە بەڵكو گۆڕانی ڕەوشەكەیەو ڕۆڵی هەرێمی كوردستانە لەسەر ئاستی ناوچەكەو نێودەوڵەتیدا، كە حیسابی خۆی بۆ دەكرێ‌ و بەچاوی بایەخ سەیر دەكرێ‌.
ئەمڕۆ دۆزی كورد تەنانەت لە ئاستی میدیاشدا بە جۆرێكی تر مامەڵەی لەگەڵدا دەكرێ‌، لەوە دەرچووە كە كاتی دووچاری هەڵمەتی ڕژێمی فاشی سەدام ببۆوە، لەژێر باری جینۆسایدو ئەنفالدا دەیناڵاند چ ڕۆژهەڵات چ ڕۆژئاوا لەرەوشە تراژیدیاكە خۆیان گێل كردبوو، لە كوولەكەی تەڕیشدا ناوی كورد و مەینەتەكەیان نەدەهێنا، بەڵام ئەمڕۆ بارودۆخەكە گۆڕاوە، كیمیابارانی شاری نمووتەی سەر بەكوردستانی ڕۆژئاوا بە هەڵەبجەوە دەبەسترێتەوە، ڕۆژنامەنووسی ناودار (رەمەزان ئۆزتووك) كە خاوەنی وێنە بەناوبانگەكانی كارەساتی هەڵەبجەیە، ڕووداوەكەی سوریا بەهەمان شێوەی هەڵەبجە وەسف دەكات و دەڵێ‌ "ڕەنگە سووریا دەستی لە بەكارهێنانی چەكی كیمیایی لە هەڵەبجە لەو شوێنە بوو، بەئاژانسی ئەنادۆڵی ڕاگەیاندووە كە هەردوو ڕووداوەكە وەك یەك دەبینێت و دەشڵێت: "هەردوو ڕووداوەكە لەشانۆیەك دەچێت، من لە هەڵەبجە ئەو ڕووداوەم بینیوە، لەوێ‌ بینیم كە مرۆڤەكان چی بەیەكتری دەكەن.
ئاژانسی ئەنادۆڵ لەگەڵا بڵاوبوونەوەی هەواڵی بەكارهێنانی چەكی كیمیایی لەسوریا، لەڕاپۆرتێكدا بەمانشێتێك نووسی: "چەكی كیمیایی لەسووریا بەكارهات، زامی هەڵەبجەییەكان كولایەوە.(4)
جگە لەبەكارهێنانی كیمیا، ئەمڕۆ كوردانی ڕۆژئاوای كوردستان تووشی كوشتن و بڕینێكی دڕندانە بوونەتەوە لەلایەن گروپی قاعیدەو میلیشیای (حزب الله)ی لوبنانی و گروپی تری توندڕەوی ئیسلامی یەوە، هەر ئەم حاڵەش وایكردووە كە ڕووسیا: پشتیوانی لە تیمی سەربەخۆی كورد بۆ كۆنگرەی (جنێڤ دوو) بكات، كە لەو كۆنگرەیەدا بڕیار بۆ چارەسەركردنی كێشەی سووریا لە سویسڕا سازبكرێت، ماڵپەری (روسیا الیوم) لەزمانی ڕۆژنامەی (كومیز سانت)ەوە نووسیویەتی: "سەرچاوەیەك لە وەزارەتی دەرەوەی روسیا تەئكیدی كردۆتەوە، مۆسكۆ پشتیوانی لە بەشداریكردنی وەفدی كورد لە كۆنگرەی جنێڤ دوو دەكات، وەك وەفدێكی سەربەخۆ.(5)
بایەخ پێدانی دەوڵەتێكی گەوەری وەكو ڕووسیا كە مافی ڤیتۆی لە ئەنجوومەنی ئاسایش هەیە، بە دۆزی كورد، ئەمە نیشانەی گۆڕانی سیاسەتی نێودەوڵەتیەو، ئاماژەكردنە بە پێشەوەچوونی دۆزی ڕەوای كورد لەسەر ئاستی دونیادا، كەواتە بەستنی كۆنگرەی نەتەوەیی لە پایتەختی كوردستانی باشوور، بە شێوەیەكی فەرمی و ڕاشكاوانە، لەلایەك هەستكردنە بە بەرپرسیاری هەستی نەتەوەیی و، لە لایەكی ترەوە لە باربوونی ڕەوشەكەیە چ لە ناوخودی پایتەخت و چ لە ئاستی ناوچەكەو، ئاستی جیهانی كە هەر هەموویان فاكتەری یاریدەدەری ئەو كۆنگرەیەن كە بەڕێوەیە بەم زووانە ببەسترێ‌.

پێكهاتەی كۆنگرە:
پێمخۆشە كە كۆنگرەكە مۆركی نەتەوەیی بەرفراوان بەخۆ بگرێ‌، لەتەك بەشداریكردنی نوێنەرانی پارتە سیاسیەكانی پارچەكانی تری كوردستانیش ئامادەباشیان لە كۆنگرەكەدا هەبێ‌، بەتایبەت ئەو پارتانەی هەڵوێستی ڕوون و بوێرانەو جوامێرانەیان هەیە، هەروەها كەسانی ڕۆشنبیرو كورد پەروەری ناودار لەئاستی كوردستانی گەورەدا، جگە لەوانە كەسانی تری دیار كە هەڵوێستی شەرەفمەندانەیان بەرامبەر دۆزی كورد هەبووەو هاوسۆزی بوون، لەتەك ئەوانەوە دەكرێ‌ نوێنەری حكومەتەكانی ناوچەكە بانگەش بكرێن و، میدیای جیهانی و شیكاری سیاسی ناودار بۆ كۆنگرەكە بانگ بكرێن بۆ ئەوەی لە نزیكەوە ئاگایان لە هەڵسوكەوت‌و چۆنیەتی بەڕیوەچوونی هەبێ‌، كاروبارەكانی كۆنگرەكە بە دونیا بناسێنن، كە گەورەترین نەتەوەیە لەسەر ڕووی زەویدا تا ئێستا خاوەن قەوارەیەكی سەربەخۆ نیە، كە بەپێی هەموو پەیمان و ڕێككەوتنامەكانی نێودەوڵەتی و جاڕدانی جیهانی مافی مرۆڤ، هەموو نەتەوەیەك مافی چارەنووسی ڕەوای خۆی هەیە، كە ئازادو سەربەخۆبێ‌ و خاوەنی سەروەری بڕێوەبردنی وڵاتەكەی خۆی بێ‌.
گرنگیی كۆنگرە:
بەستنی كۆنگرەكە لە ڕۆژكارێكی وەكو ئەمڕۆدا نرخوبایەخی خۆی هەیە، پێگەی كورد لە كوردستانی باشوورو، بەشەكانی تری كوردستان بەهێزتر دەكات، چونكە بەڕاستی تەنانەت هەنگاونان بەرەو بەستنی كۆنگرەیەكی نەتەوەیی سەرانسەری نیشانەی نواندنی هەڵوێستێكی بوێرانەی مێژووییەو، دەرفەتێكی گەورەیە بۆ ناسینی دۆزی كورد بە شێوەیەكی ڕوونترو زیاتر لە ئاستی نێودەوڵەتیداو، كاتێكە بەرەوە گەشەپێدان و بەرەوپێش بردنی دۆزی كوردو، ڕاكێشانی رای گشتیی جیهانییە بۆ مەسەلەی كورد كە زیاتر بایەخی پێبدرێ‌ و ببێتە دۆزێكی نێودەوڵەتی، وەك ئەو میلەتانەی كە دۆزەكەیان ورووژێنرا، كە ڕەوا بوو لەڕووی نێودەوڵەتیەوە بایەخیان پێدراو مافی ڕەوای خۆیان دەسگیركرد لە سەربەخۆیداو، بەپێی دەرفەتی لەبارو ڕەخساو گیروگرفت لەبەستنیدا نیە، بەتایبەتی دژایەتیكردنی لەبەستنی لەلایەن حكومەتەكانی ناوچەكەدا.

مەبەست وئامانج لە بەستنی كۆنگرەدا:
هەرچەندە ئەم كۆنگرەیە خواستی گەلی كوردەو چاوەڕوانی سەركەوتنێكی باشی لێ دەكرێ‌ و جێگەی ئومێد و پشت پێ‌ بەستنی كوردە لەسەرانسەری كوردستان و كورد لە دەرەوەی نیشتیمانداو، بەشێوەیەكی فەرمی لەسەر بانگەشەی سەرۆكی هەرێم بەڕێز كاك مەسعود بارزانی دەبەسترێ‌، بەڵام لەهەمان كاتدا خاسیەتی میلیش بەخۆوە دەگرێ‌، بۆیە دەكرێ‌ زیاتر مۆركێكی نیشتیمانی و نەتەوەیی لەخۆ بگرێ، دوور بێ‌ لە مۆركی فەرمی (حكومی) كە بەدووری نازانم هەندێ‌ دەوڵەت لە ناوچەكەو دەرەوەدا بەستنی ئەم كۆنگرەیان بەدڵا نەبێ‌ و، جۆرە ئیشكالیەتێك لەڕووی پەیوەندی لەگەڵا هەرێمی كوردستاندا دروست بكرێ‌، بۆ بەرژەوەندی گەلی كورد واباشترە كۆنگرەیەكی میلی بێ‌، چونكە بەڕێز سەرۆكی هەرێم، هەردوو خاسیەت و مەرجی تیایەو، لەو حاڵەتەدا بازنەی كۆنگرەكە فراوانتر دەبێ‌ و میلەت زۆرتر بەدەست دێنێ‌ و، پانتای دەربڕینی ڕاوبۆچوون چاكتری بۆ دەكرێتەوە.
بەر لەبەستنی ئەم كۆنگرەیە زۆر جار داوادەكرا كە كۆنگرەیەكی نەتەوەیی كورد ببەسترێ‌، مەبەست و ئامانجیش لەبەستنی زیاتر یەكخستنی ڕیزەكانی گەلی كوردو پتەوكردنی برایەتی و چارەسەركردنی ناكۆكی و ناتەبایی و دووبەرەكی نێوان پارتە كوردستانیەكان بوو، بەڵام كۆنگرەی ئەم جارە بەم شێوە فراوانە، ئاسۆیەكی گەش لەبەردەم دۆزە ڕەواكەی بە شێوەیەكی فراوانتر لە پێشوودا بۆ كراوەتەوە، كە ئازادانەو بوێرانەو ڕاشكاوانە باسی دۆزی كورد بكرێ‌ و، نەخشەی ئایندەكەی بەڕوونی و بەوردی بكێشرێ‌، كە ئەمڕۆ ڕۆژی ئازادی و سەرفرازی و قەوارەی سیاسی و دەوڵەتی سەربەخۆیە، گەلی كوردیش مافی خۆیەتی كە بوێرانە لەڕێگای ئەو كۆنگرە نەتەوەییە، بێ‌ پێچ و پەناو بەكارهێنانی شێوازی ڵێلی و تەماوی، بەپێی قانوونی نێودەوڵەتی و، جارنامەی جیهانی مافی مرۆڤ، مەسەلەی دەوڵەتێكی كوردی و سەربەخۆیی كوردستان ڕابگەیەنێ‌ و، دۆزە ڕەواكەی بخاتە بەردەم نەتەوە یەكگرتووەكان و، نەخشەو بەرنامەیەكی رێكو پێك و بابەتی بۆ ئایندەی كورد دابڕێژرێ‌.
هەر لەو بڵنگۆیەوە چەند بڕیارێكی عاقڵانی و كردەییانە دەركات بەمەبەست و ئامانجی لەناوبردنی ناكۆكی و دووبەرەكی نێوان پارتە كوردستانیەكان و پاراستنی یەكڕیزیان و، یەكگرتنەوەی باڵە لێكجیابوەكان و، یارمەتیدانی یەكتری لەكاتی لێقەومان كە ئیستا سنووری كوردستانی باشوور لەبەەردەم ئاوارەكانی كوردستانی رۆژئاوا كراوەتەوەو داڵدە دەدرێن یارمەتی تەواو دەدرێن، هەروەها پشت بەستن و پەنای هەر بزاڤێكی رزگاریخوازی كوردی، لە هەر پارچەیەكی كوردستانی دابەشكراودا، هەروەها لەم كۆنگرەیەدا زۆرتر بایەخ و گرنگی بە (لۆبی) كورد لەهەندەران بدرێ‌، كە دۆزی ڕەوانی كورد بە دونیادا زیاتر بناسێنن و، میدیای ئازادبوون و سەربەخۆبوون ودەوڵەتی كوردی بەجۆشتر بكرێ‌ و، چالاكی هەمە جۆر بۆ دەرخستنی ئەو ستەم و كوشت و بڕین و وێرانكردنی كوردستان وسووتاندنی شارو دێ‌ بەئاسن و بەئاگر، لەڕێگەی رۆژنامەو خۆنیشاندان و مانگرتن، ئەو ڕووداوە تراژیدیە جەرگ بڕانە بۆ ڕای گشتی جیهانی ڕون بكرێتەوە، بۆ ئەوەی زیاتر لە دۆزی كوردو چەوسانەوەو ستەمی نەتەوەیی بگەن و، هاوسۆزی كوردبن.
لە ڕاستیدا ئەم كۆنگرەیە دەكرێ‌ بە دەرفەتێكی زێڕینی رەخساوی لەقەڵەم بدەین، كە دەكرێ‌ زۆر مەسەلەی ئاڵۆزو گەوهەری و گرنگ بە عەقڵێكی كراوەی هۆشمەندانە بخرێنە بەردەم بەشدارانی كۆنگرەكەو ڕێگەی چارەسەریان بۆ بدۆزرێتەوەو، كۆنگرەكە پردێك بێ‌ بەرەو پتەوكردنی پەیوەندیەكانی نەتەوەیی كوردو، زیاتر جۆشدانی هەستی نەتەوەیی، ڕۆڵەكانی گەلی كورد لە یەكتری نزیك بكاتەوەو، ئامانجی هاوبەش كە سەربەخۆیی ودامەزراندنی دەوڵەتی كوردیە لە ژوور هەموو بەرژەوەندییەكی تردابێ‌، و هەموو لایەك دڵسۆزانە وبوێرانە خەباتی بۆ بكەن لە پێناو هێنانەدی ئەم هیوایە مەزن و پیرۆزەوە، ئەمەش ئەركی سەرشانی هەموو كوردێكی پاك و ڕاستگۆو نەتەوە خوازە.
بەهیوای بڕیارو ڕاسپێریەكانی كۆنگرەی نەتەوەیی جێگەی ئومێد و مایەی سەربەرزی گەلی كوردستان بێت و، تێروانینێكی گەشبینانەی ئایندەی كوردبێ‌.



پەراوێزەكان:
1- جرجیس فتحالله، بقڤە الكرد، تاریخ سیاسی 1900-1925، أربیل 2000-دار ئاراس للگباعە والنشر ص (21و22و23)
2- هەمان سەرچاوەی پێشوو ص195
3- كوردستانی نوێ‌، ژمارە 6163) لە 26/8/2013دا
4- ڕۆژنامەی هەولێر ژمارە (1713)، 25/8/2013
5- رۆژنامەی كوردستانی نوێ‌، ژمارە (6163)، دووشەممە 26/8/2013