خوێندنەوەیەكی نوێ‌ بۆ بەستنی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد

Oct 23 2018

خوێندنەوەیەكی نوێ‌ بۆ بەستنی  كۆنگرەی نەتەوەیی كورد

د. عبدالله ئاگرین

كۆنگرەی نەتەوەیی كورد، تێزێكی هەستیار و چارەنوسسازە، بۆ خۆی پرۆسیەكی نوێیە، سەبارەت كورد وەرچەرخانێكی گەورەیە لەم سەردەمەدا، كە بە هەموو دنیای بگەیەنین ئەویش لە ئەنجامی ئەو پەیامەدا بوو جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی دەسپێشخەریێكی زۆر نەتەوەییانەی كرد بۆ ئەوەی: هەموو كورد لەیەك بۆتە لە یەك ئامانجدا یەك هەڵوێست بنوێنن و یەك وتاری سیاسی و یەك نەخشە رێگای بۆ ئایندەو سەربەخۆی كوردستان هەبێ‌، بەراستی ئەم كۆنگرەیەی ئەبەسترێ‌ هەنگاوێكی گرنگە، هەروەها كۆبوونەوەكەی رۆژی 22ی 7ی ئەمساڵدا كە كرا بەسەرۆكایەتی سەرۆك مەسعود بارزانی و ئامادەبوونی زۆربەی زۆری ئەو هێز و حزبە سسیاسیانەی كە لە كوردستانا هەن، ئەگەرچی هەموو حزبەكان نەبوون و ئەبوایە هەموو حزبەكان بوونایە، ئەمە كارێكی دڵخۆشكەرە بۆ هەموو كوردێكی دڵسۆز.
ئەم كۆنگرەیە (ئەو) خەم و ئاواتەیە كە ئێمەومانان خەونمان پێیەوە ئەبینی و ئێستا هاتۆتەدی، لەسەر ئەو وەزع و زروفەی كە هاتۆتە پێشەوە، بانگێشە بۆ ئەم كۆنگرەیە بۆخۆی مزگێنییەكە، بەوەی: كورد چۆتە قۆناغێك و حاڵەتێكی دیاریكراوەوە، دەیەوێ‌ شتێ‌ بۆخۆی دروستكات، ئەمە ئەو راگەیاندنەیە، ئەیەوێ‌ میللەت كورد لەو كۆنگرەیەدا بەیەك بگەن و لەیەكبگەین و رێككەوین لەسەر شتێ‌، هەڵبەتە ئەمە یەكەم كۆنگرە نییە لە جیهانی كوردییا، بەڵكو یەكەم كۆنگرەی نەتەوەیی لەساڵی 1880دا لەدەمەدەمی شۆڕشەكەی شێخ عوبەیدوڵڵای نەهریابووە ئەوە بوو نوێنەرانی كوردی دڵسۆز لەهەر چوار پارچەكەی كوردستانا كۆیكردنەوە بۆ ئەوەی یەكدەنگی كوردی دروستكات، ئینجا ئێمە لەوكاتە و لە ساڵی 2013داو لەكاتێكدا حكومەتێكی هەرێمی و پەرلەمان و ئازادمان هەیە و كورد ئەتوانێ‌ باس لە ئایندە و چارەنووسی خۆی بكات، ئەمە وەرچەرخانێكی پۆزەتیڤانەی گەورە و پیرۆزە، پێویستە ئێمە هەوڵی ئەوە بدەین كە رێڕەو و رەوتی ئەو پەیامە پیرۆزەی جەنابی سەرۆك مەسعود بارزانی گەیاندوویەتی بە هەموو دنیا كاڵی نەكەینەوە، ئەویش ئەوەیە: كە ئەمە كۆنگرەی نەتەوەیی كوردە، ئەمە كۆنگرەی یەكخستنی ئەحزابەكان نییە، ئەمە ئەو حاڵەتە نییە بڵێین: حزبەكان كۆبكەینەوە..ئەگەر ئەوەبێ‌ ئەكرێ‌ هەموو حزبەكان بەمەبەستی پێكهێنانی بەرەی كوردستانی لەكۆنگرەیەكدا كۆبكەینەوە.
ئەم كۆنگرەیە پەیامێكی پێیە و ناوەكەی بەخۆیەوەیە، پێشتر ئاماژەم بەوەدا! ئەمە كۆنگرەی حزبی نییە.. ئەبێ‌ بەبێ‌ مەرج و شەرت و شروت ئەوەی بانگێش ئەكرێ‌ یان ئەوەی موستەحەقە بەشداری ئەو كۆنگرەیە بكات ئەركی نەتەوەیانەی سەرشانێتی ئامادەبێ‌ ! بۆ ئەوەی نەخشەڕیگایەكی سەردەمیانە و ئاقڵانە و لۆژیكیانە بۆ ئایندەی كورد دابنرێ‌ ، ئەم كۆنگرەیە پەیامێكە بەهەموو دنیای ئەگەیەنین كە ئێمەی كورد نامانەوێ‌ شت بەشاراوەیی بمێنێتەوە، ئەمانەوێ‌ زۆر بەشەفافیەتەوە مافەكانمان بەهەموو دنیا رابگەینین و بڵێین: كورد ئەیەوێ‌ لەڕێی گفتوگۆ و دانوستاندن و لەیەكگەیشتنەوە و بەزمانی گوڵ بەهەموو دنیای بسەلمێنین كە كورد خاوەن مافێكی خۆیەتی و ئەمەش زەوتكردنی مافی هیچ كەسێكی تر نییە و تەحەدا و مەترسیش نییە بۆ هیچ لایەكی تر.
هەر ئەمە وای كردووە كە ئەم كۆنگرەیە ئەبێ‌ زۆر زۆر جیاوازبێت لەگەڵ ئەو كۆنگرانەی لەندەن و ئەمریكا و بەلجیكا بەستراون، ئەم كۆنگرەیە ئەبێ‌ پێش هەمووشتێ‌ ئەوانەی كە بەشداری تێدا ئەكەن پێویستە خۆیان لەبیربەرنەوە كە سەر بە حزبێكن یان سەر بەلایەنێ‌ یاخود دانیشتوانی ناوچە و دەڤەرێكی كوردستانن، ئەبێ‌ هەرچی بیركردنەوە و ئەقڵانیەت و توانایەكی هەیانە بۆ سەرخستنی كۆنگرەكە بێ‌ وەك كۆنگرەیەكی نەتەوەیی بۆ هەموو كورد، ئەبێ‌ هەریەكەیان وای دابنێن كە نوێنەری نەتەوەی كوردن نەك نوێنەری حزب و لایەن ناوچەكانیان.
ئەم كۆنگرەیە كۆنگرەیە كە لەسەر ئاستی هەرچوار پارچەی كوردستانە، لەگەڵ ئەوەدا ئەبێ‌ حساب بۆ خسووسیەتی هەر پارچەیەك سەربەخۆبكرێ‌، ئەبێ‌ ئیعتیبار بۆ ئەوە بكرێ‌ كە هەر پارچەیەك لە چ ئاستێك دایە و چەند ئەتوانرێ‌ بەرەو پیری تێزەكەوە بچێ‌ و بەرەو پێشەوەی ببات، ئەبێ‌ ئەمە زۆر بەجدی ‌و گرنگی لەبەرچاو بگیرێ‌. ئەبێ‌ ئێمە ئەو واقیعەی تێدا ئەژین ئەو هەقیقەتە بزانین زۆر بە رەهایی و بە ئەقڵێكی كراوەوەو بە بۆچوونێكی مەنتیقیانە دان بەوە دانێین ئێمە حكومەتی هەرێمین ئەم حكومەتی هەرێمە ئەبێ‌ پابەندبێ‌ بەدەستوور و یاسای وڵاتەوە. كە ئەمەش ئەڵێم: كەس ناتوانێ‌ موزایەدەی ئەوەم بەسەرەوە بكات بڵێ‌: تۆ ناتەوێ‌ یارمەتی كوردی رۆژائاوای كوردستان یاخود هی هەر پارچەیەكی دی بدەی، من بەش بەحاڵی خۆم كاتێ‌ داوام كردووە و ویستوومە و دروشمم بەرزكردۆتەوە كە ئەبێ‌ یارمەتی هەموو پارچەكانی كوردستان بدرێ‌ و هەموو پارچەكانی كوردستان رزگاربكرێ‌، لەوانەیە زۆر لەوانەی ئێستا بەمەبەستی حزبی باسی كۆنگرە ئەكەن، ئەوسا بەلای ئەو تێزەدا نەچووبن و دژی ئێمەومانانیش بووبن و تۆمەتباریشیان كردبین بەوەی كە جەماعەتی چوار پارچەكەی كوردستانین.
بۆیە ئێمە كە حكومەتێك بین ئەبێ‌ پەیڕەوی یاسا سستمی لۆكاڵی‌و نێو دەوڵەتی بكەین ، ئەوەتا حكومەتی ئێران و توركیا هاریكار لەسوریا هاریكاری راستەوخۆی لایەك ئەكەن، بێ‌ ئەوەی بەراگەیاندن رایبگەێنن! عێراقیش بەهەمان شێوە، بەڵام بە ئاشكرا نایەن بڵێن سنوور ئەكەمەوە. بۆیە ئەمە مەترسی هەیە بۆ سەر ئایندەی ئەم حكومەتی هەرێمە. گەر حكومەتی هەرێمی كوردستان ئاوا وەك ساڵح موسلیم‌و حزبەكەی ئەیەوێت ئێمە بڵێن: ئێمە دەست لەكاروباری ناوخۆی سوریا وەرئەدەین‌و هاریكاری ئۆپۆزسیۆن ئەكەین، مانای ئەوەیە كە ئێمە بە حكومەتەكانی توركیا و ئێران و عێراقیش ئەڵێین: ئەگەر دەسەڵاتمان هەبێ‌ ئاواش بەرامبەر بە ئێوە ئەكەین ئەمەش نەكاری عەقڵانی‌و نەسیاسیەتەو نەدبلۆماسیەتە ئەمەش فرسەت بۆ ئەوان ئەڕەخسێنێ‌ بۆ ئەوەی لەم حكومەتی هەرێمە بكەن.
ئێمە ئازار و موعانات و خواست و ئاواتەكانی ئەو پارچانەی كوردستان بە هی خۆمان ئەزانین و هەوڵیش ئەدەین چارەسەریان بكەین. ئێمە لە 1958 تا 1961 و دواتریش ئەو دروشمە نەتەوەییەمان بڵند كردۆتەوەو بەئاشكراو كوردستانی عێراق ئەكەین بە مەشخەڵێ‌ بۆ رووناككردنەوەی هەر چوار پارچەكەی كوردستان. ئەوانەی بەنیازن لەم بابەتە لەكۆنگرەدا كێشە بەنێنەوە ئەیانەوێ‌ ئەم ئەزمونەمان بەگورگانخواردوو بدەن، بۆیە ئەبێ‌ زۆر بە عاقڵانی و هۆشیارانە و مەردانە و جوامێرانە و مەنتیقیانە هاریكاری ئەو كوردانەی رۆژئاوای كوردستان بكەین بۆ رزگاركردنیان لەو مەئساتەی تێیكەوتوون، لەهەمان كاتیشدا بێ‌ چەندو چوون ئەبێت ئەزموونی حوكمڕانی حكومەتی هەرێمی كوردستان وەك بیلبیلەی چاومان بپارێزین وتوومانە ئەبێ‌ هەموو توانایەكمان یەكخەین تا ئەو مەئساتەیان لەسەر كوردی خۆرئاواش نەهێلین. من یەكێكم لەوانەی كە ئەڵێم ئەم كۆنگرەی نەتەوەیی كوردە ئەبێ‌ ئەمەندە شەفاف بێت.. هەتتا تەنانەت بۆ ئەوەی ئەو پەیامە بەراستگۆیانەو شەفافانەو یەكلاكەرەوە بەدنیا بگەیەنین كە ئێمە ئەو داخوازییەی ئەمانەوێ‌ مافی رەوای خۆمانە، شەرعەن و قانوونییەن و دەستووریەن، لەسەر ئاستی ناوچەیی و عێراق و نێودەوڵەتی مافی خۆمانە بەئاشكراو بێ‌ پێچ‌و پەنا ئەڵێن هەوڵی ئەوە ئەدەین: دەوڵەتی كوردی دروستبكەین، بەڵام ئەبێ‌ ئەمە بەشێوەیەكی ئاقڵانی بێت.
حاڵەتێكی تریش هەیە ئەمەوێ‌ باسی بكەم: داوام كردووە‌و لە رۆژنامەكانیشدا چەند مەقالەیەكم لەخەبات‌و میدیاو هەولێر لەوبارەیەوە نووسیوە، پێم باشە ئەم كۆنگرەی نەتەوەییە.. بەڕاستی.. رەنگە جۆرە پەلەیەكی تیابووبێت، ئەبێ‌ بوەستین و هەڵوەستەیەكی زانستانەی لەسەر بكەین، ئەوانەی كە بەشداری ئەكەن لەو كۆنگرەیە ئەبێ‌ كەسانێك بن بڕوایان بە كۆنگرەی نەتەوەیی و دەوڵەتی كوردی و سەربەخۆیی كوردستان هەبێ‌، ئەگینا ئەگەر كەسانێك بێنی، بڕوای بە دەوڵەتی كوردی و سەربەخۆیی كورد و كۆنگرەی نەتەوەیی نەبێ‌، ئەوە كێشەت بۆ دروست ئەكا، ئەو پەیامەی.. كۆنگرەی نەتەوەیی كوردی پێویستە بەرجەستەی بكات بریتیە لە نەخشەكێشان بۆ بەدیهێنانی ئایندەی گەش كورد‌و نەخشەیەكی سەردەمانەی ستراتیجیەتێك بۆ ئایندەی كورد دابڕێژرێن، ئەبێ‌ ئێمە هێڵی سوورمان هەبێ‌ و لەسەر ئەو هێڵە سوورە رێكبكەوین.
ئەو سیاسەتەی سەرۆك مەسعود بارزانی بەكاری ئەهێنێ‌، سیاسەتێكی زۆر لۆژیكیانە و عاقڵانیە، ئەویش بەكارهێنانی هێزی نەرمە، واتا زمانی دیالۆگ و لەیەكگەیشتن، ئێمە ئێستا وەك حكومەتێكی سەربەخۆی هەرێمی مامەڵەیان لەگەڵدا ئەكرێ‌، هەرچەندە لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی ئیعتیرافمان پێنەكراوە.. بەڵام ئەبێ‌ حكومەتەكانی دەرو درواسی‌و ناوچەیی‌و نێودەوڵەتی لە سەلامەتی هەڵوێستی دەوڵەتی كوردی دڵنیا بكەن، ڕووی دەستوور و سیاسەتی نێودەوڵەتیشەوە، ناكرێ‌ لەخۆوە تەدەخول بكەین .. بڵێین وەڵڵا ئەچین، تەدەخولی ئێران و سوریا و توركیا ئەكەین، ئەگەر شتێ‌ رووبدات مانای وایە: كوردو سەركردایەتی سیاسی كوردستان لەئاستی هوشیاری‌و تێگەیشتنی سیاسەتی نوێی جیهانیدا نییەو لەلەسیاسەتی دەوڵەتە مەزن‌و خاوەن بڕیار بەدەستەكان ئاگادارنییە. ئەوەتا لە عێراقدا ئەو ئاژاوەیەی هەیە حكومەتی هەرێم ئەڵێ‌: بۆ چارەسەركردنی ئامادەم یارمەتیت ئەدەم، تەنانەت ئەم جۆرە عەرزەش چونكە ئەبێ‌ بە موافەقەتی لایەنی بەرانبەربێت بێت، كەواتە بۆ وڵاتانی دراوسێش ناكرێ‌ بێ‌ موافەقە و رەزامەندی دەوڵەتان لە خۆیانە تەدەخول بكرێ‌. ئەبێ‌ كورد بەگشتی كورد بەگشتی كارێكی وابكەین وڵاتانی دەرودراوسێ‌ دڵنیا بكەین لەوەی بوونی ئەم حكومەتی هەرێمی كوردستانە‌و تەنانەت ئیعلانكردنی دەوڵەتێكی سەربەخۆش نابێتە مەترسی بۆسەر ئەوان و هەڕەشە لەبونیان ناكات.
ئەبێ‌ زۆر حەكیمانە كار ئەم چەمكە نوێیەی سیاسەتی جیهانی ‌و پاراستنی حكومەتی هەرێم‌و راگەیاندنی دەوڵەتی سەربەخۆی كوردستان بكەین، ئەو هاتوهاوارەی ئەكرێ‌ بۆ مەسەلەی داخستنی سنووری رۆژئاوای كوردستان لەتەونی داوێكی نادروست ئەچێت، ئەمە یەكێكە لەو حاڵەتانەی كە ئەو تێزە یان ئەو پرۆسەیە گرێدانی كۆنگرەی نەتەوەیی ئەشێوێنێ‌، بۆیە پێویستە كورد دڵنیایی بدات بە دەرودراوسێ‌ كە تەدەخول ناكات و چاوی تەماحی لەكەس نییە، ئەیەوێ‌ مافەكانی بەدەست بێنێ‌. بۆیەش داوام كردووە جگە لەوانەی خەمخۆری كۆنگرەی نەتەوەیی كوردن‌و بەڕاستی خەڵكانی رۆشنبیر و سیاسی و رۆژنامەنووس و پیاوانی ئایینی دڵسۆزو نەتەوە پەروەرن نەك هەر كورد بەڵكو نوێنەرمان دەرو دراوسێش و لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی بانگێشتەی ئامادەبوونی كۆنگرەكە بكرێن، من پێشم راستە نوێنەری ئەو حكومەتانەی خاكی كوردستانیان بەسەردا دابەشكراوەو هەنووكە بی خواست‌و ئارەزووی كورد حوكمڕانی بەشێكی خاكەكەمان ئەكەن، بانگێشتەی ئامادەبوونی كۆنگرەی نەتەوەیی كورد بكرێن بۆ ئەوەی قەزییەكەمان لەپەردەپۆشكردن رزگاری بێت ‌و یەكلابێتەوە بەئاشكرا پێیان بڵێین ئێمە كوردین و مافمان زەوت كراوە و ئەمانەوێ‌ مافەكانی خۆمان بسەنینەوە.
بەر لە هەمووشتێ‌ من ئەو كۆنگرەیە بە ویلادەیەكی نوێی سەردەممانە بۆ كورد دائەنێمـ وەرچەرخانێكی پۆزەتیڤانەی مێژووییەو پەیامێكی زۆر پیرۆز و زۆر عەقڵانی و راستە، بەڵام لەگەڵ ئەمەیا پێویستە دەستەیەكی رێكوپێك، دوور لەبیركردنەوەی تەسكی حزبایەتی‌و دەمارگیری‌و توندڕەوی رەگەزپەرستی، یەكەكانی بەرنامەی كۆنگرەكە رێكیبخەن، بەشێوەیەكی مەعریفیانەو زانستانە بەجۆرێك كۆنگرە ببێتە كوانووی هەست‌و بیركردنەوەو خەبات‌و ئامانجی نەتەوەیی‌و ببێتە فاكتەری خولقاندنی رۆحی زیندووی كوردیی عەقڵی دەوڵەتداری‌و لەسەر ئاستی ناوخۆو كوردستانی گەورەو عێراق‌و ناوچە كەو دەوڵەتان مەقبوڵبێت.